Ҳикмат излаганга ҳикмат бу дунё!

Хўжа Аҳрори Вали

Ўқувчиларимизни қадимий Самарқанднинг табаррук зиёратгоҳлари билан таништиришда давом этамиз. Бу сафар Самарқанд туманидаги Хўжа Аҳрори Вали зиёратгоҳи ҳақида ҳикоя қиламиз.
Хўжа Аҳрори Вали зиёратгоҳи Самарқанднинг жанубида, Янги шаҳарни Эски шаҳардан ажратиб турувчи Университет хиёбонидан уч чақирим масофада жойлашган. Аммо бу жой Самарқанд туманига қарайди.
«Хўжа Аҳрор мажмуаси» деб ном олган бу зиёратгоҳда 1490 йилда вафот этган Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг қабрлари ва бу қабр атрофидаги у кишининг яқинлари ва шогирдларининг қабрлари жойлашган. 15 асрдан то 20 асргача ўтган даврда бу ерда Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг мухлислари томонидан Регистондаги Шердор мадрасасидан нусха олинган маҳобатли «Нодир Девонбеги» мадрасаси, иккита серҳашам айвон, жомеъ масжиди ва олти қиррали минора барпо қилинган. Мажмуа марказида катта, саккиз ёқли ҳовуз бор.
Қабр тошлари орасида Хўжа Аҳрор Вали ҳазратга қўйилган каттакон оқ мармар тош ажралиб туради. Унга араб тилида ҳазратга бағишланган марсия ёзилган.
Масжиднинг орти ва ёни қабристон бўлиб, бугун ҳам бу қабристонга ўша атрофда яшовчилар дафн этилади.

Энди Хожа Аҳрори Вали ҳақларида.
Аввал хожа сўзи ҳақида. Хожа – тариқат машойихларига бериладиган унвон. Хожа унвони илк бор Юсуф Ҳамадоний ҳазратга берилган. Бу унвонга эга бўлганлар: Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний, Хожа Аҳмад Яссавий, Хожа Муҳаммад Самосий, Хожа Баҳоуддин Нақшбанд, Хўжа Аҳрор Вали ҳазрат ва бошқалар.
Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг асл исмлари Хожа Убайдуллоҳ ибн Хожа Маҳмуд ибн Хожа Шаҳобиддин Шоший. 1404 йил Тошкентнинг ҳозирги Бўстонлиқ туманида, Боғистон қишлоғида таваллуд топганлар. Шажаралари она тарафдан машҳур Шайх Хованд Таҳурга бориб тақалади. Тошкент ва Самарқанд мадрасаларида таҳсил олганлар. Ҳиротда тасаввуф илмини эгаллайдилар. Хожа Баҳоуддин Нақшбанднинг шогирди Ёқуб Чархийдан тариқат асосларини ўрганадилар. У зотдан иршод олиб, муршиди комиллик мақомига етгач, Тошкент ва Туркистон атрофларида машҳур бўлдилар. Нақшбандия тариқати давомчиси сифатида машҳур бўладилар ва валий, яъни авлиё деб таниладилар. Тақволарининг зўрлигидан «Аҳрор», яъни «ҳур, озод» номига эга бўлдилар. Бу ном уч хил асирликдан халос бўлган зотларгагина берилган: ҳайвоний ҳис-туйғуларни енгиб олган, ўзининг барча хоҳиш иродасидан воз кечиб, фақат Аллоҳ таолонинг иродасигагина бўйсунган, турмуш кечиришнинг барча расм-русумларидан воз кечиб, илоҳий нурга чўлғанган зотларга.
Мусулмон дунёсида 356 авлиё ўтган деб ҳисобланади. Шулардан фақат учтасигагина «Қутб ул ақтоб» унвони берилиб, «Улуғ даражага етган авлиё» деб ҳисобланган. Хўжа Аҳрор Вали ҳазрат ана шу уч «Қутб ул ақтоб» дан биридурлар.
Хўжа Аҳрор Вали ҳазрат беқиёс иқтисодий ва сиёсий қудратга ҳам эга бўлганлар. Сабаби, у зот жуда катта ерларга эгалик қилганлар, бойликлари ҳам беҳисоб бўлган. Фақат Мавороуннаҳр эмас, нарёғи Ҳиндистонгача бўлган барча ўлкаларда савдо-сотиқ ишларини йўлга қўйганлар. Топган даромадларидан эл-улуснинг солиқларини тўлаб юборар эканлар, ёрдамга муҳтож кишилар, оилалардан доимо хабардор бўлар эканлар.
Гарчи соликларнинг одати давлат ва сиёсат ишларига аралашмаслик бўлса-да, бу анъанани бузган Хўжа Аҳрор Вали ҳазрат Амир Темур ҳазратнинг давлати парокандаликка юз тутган даврда яшаб ўтганлари боис, қолаверса, амирлар, шаҳзодалар ўртасида жуда катта нуфузга эга бўлганлари боис ҳар хил можароларни, ката-катта урушларни, шаҳзодалар орасидаги низоларни бартараф этиш масалаларида бу ишларга аралашар эдилар ва ўз нуфузлари билан кўплаб қон тўкилишларининг олдини олар эдилар.
Хўжа Аҳрор Вали ҳазратни кўп подшоҳлар, шаҳзодалар, шунингдек, Алишер Навоий ҳазрат, Жомий хазрат ва Мирзо Бобур хазратлар ўзларининг маънавий пирлари, устозлари деб ҳисоблашганлар.

Хўжа Аҳрори Вали

Ўқувчиларимизни қадимий Самарқанднинг табаррук зиёратгоҳлари билан таништиришда давом этамиз. Бу сафар Самарқанд туманидаги Хўжа Аҳрори Вали зиёратгоҳи ҳақида ҳикоя қиламиз.Хўжа Аҳрори Вали зиёратгоҳи Самарқанднинг жанубида, Янги шаҳарни Эски шаҳардан ажратиб турувчи Университет хиёбонидан уч чақирим масофада жойлашган. Аммо бу жой Самарқанд туманига қарайди.
«Хўжа Аҳрор мажмуаси» деб ном олган бу зиёратгоҳда 1490 йилда вафот этган Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг қабрлари ва бу қабр атрофидаги у кишининг яқинлари ва шогирдларининг қабрлари жойлашган. 15 асрдан то 20 асргача ўтган даврда бу ерда Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг мухлислари томонидан Регистондаги Шердор мадрасасидан нусха олинган маҳобатли «Нодир Девонбеги» мадрасаси, иккита серҳашам айвон, жомеъ масжиди ва олти қиррали минора барпо қилинган. Мажмуа марказида катта, саккиз ёқли ҳовуз бор.
Қабр тошлари орасида Хўжа Аҳрор Вали ҳазратга қўйилган каттакон оқ мармар тош ажралиб туради. Унга араб тилида ҳазратга бағишланган марсия ёзилган.
Масжиднинг орти ва ёни қабристон бўлиб, бугун ҳам бу қабристонга ўша атрофда яшовчилар дафн этилади.

Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг адабий мерослари ҳақида.
Ул зотнинг уч рисоласи бизгача етиб келган. Биринчиси «Фақарот ул орифин» («Орифлар сўзларидан парчалар»)да тасаввуф намояндаларининг фикрлари берилган. Иккинчиси оталарининг тавсиялари билан ёзилган «Рисолайи волидийя» («Оталар китоби»)да тариқатга кирган кишининг одоблари баён қилинган. Бу китоб жуда машҳур бўлиб Жомий ҳазрат, Навоий ҳазратлар бу китобга юқори баҳо берган бўлсалар, Бобур ҳазрат бу асарни шеърий йўлда туркий тилга таржима қилганлар. Учинчиси «Ҳавроийя» китоби бўлиб, машҳур шоир Абу Саъид Абулхайрнинг «ҳавро…»– «ҳурлар…» деб бошланувчи гўзал бир рубоийси шарҳига бағишланган. Бундан ташқари Хўжа Аҳрор Вали ҳазратнинг подшоҳлар, уламолар, шоирлар билан алмашган мактублари ҳам сақланган. Бу хатлар 2002 йилда Голландияда нашр қилинган.
Хожа Аҳрор Вали ҳазратнинг зиёратгоҳлари бутун Ислом оламида табаррук зиёратгоҳлардан саналади ва бу ерда ҳар доим турли давлатлардан ташриф буюрган зиёратчиларни учратишингиз мумкин.
Бутун дунёдан Самарқандга ташриф буюрадиган тариқат соҳиблари, албатта, Хожа Аҳрор Вали ҳазратнинг қабрларини зиёрат қиладилар, чунки, юқорида айтганимиздек, у зот Нақшбандия тариқатининг пири, тариқат пирларининг устози бўлишдан ташқари авлиёлар ичра уч қутблардан биридурлар.
Каримберди Тўрамурод.
Суратларни муаллиф олган.

Туризм паломничества
Ходжа Ахрор Вали

Продолжаем нашу экскурсию по святыням Самарканда.
На очереди – мемориальный комплекс Ходжа Ахрор Вали.

Достопримечательность находится недалеко от Университетского бульвара, однако, на территории Самаркандского района. В состав мемориального комплекса входит гробница Ходжа Ахрора Вали (умершего 1490 году), а также могилы его родных, потомков и учеников
На протяжении XV-XX веков комплекс наполнялся новыми и уникальными сооружениями. Вот, например, почитателями Ходжа Ахрора Вали по примеру и образыу медресе Шердор, частички ансамбля Регистан, здесь было построено медресе Надир Диванбеги, два больших айвана, пятничная мечеть, шестигранный минарет.
В центре мемориального комплекса расположился восьмигранный хауз.
Среди надгробных камней особого внимание заслуживает белый мрамор на гробнице Ходжа Ахрора Вали. На нем арабской вязью высечены слова, прославляющие великого пира (старца).
За мечетью находится кладбище, на котором до сих пор хоронят живущих вокруг жителей.

Про Ходжа Ахрора Вали
Сначала разберемся со словом ходжа. Ходжа – звание представителей тариката (пути). Впервые это звание получил Юсуф Хамадани. А вот обладатели этого звание: Ходжа Абдулхолик Гиждувани, Ходжа Ахмад Яссави, Ходжа Мухаммад Самоси, Ходжа Бахауддин Накшбанди и др.
Полное имя Ходжа Ахрора Вали — Ходжа Убайдулло ибн Ходжа Махмуд ибн Ходжа Шахабиддин Шоши. Ахрор тоже звание, переводится как «свободный человек».
Он родился в 1404 году в кишлаке Богистан Бустанликского район Ташкентской области. Родословная со стороны матери восходит к прославленному Шейху Хованди Тахуру. Учился в медресе Ташкента и Самарканда. В Герате изучает науку тасаввуф (мистицизм, суфизм). Дальше продолжает обучение у ученика Бахауддина Накшбанди – Якуба Чархи, изучает основы тариката. После того, как достиг высокого уровня в знаниях, стал известным в Ташкенте, Туркестане. В качестве продолжателя учения Накшбандия достигает звания Вали, значит «святой».
В мусульманском мире существовали 356 святых. Из них только три святые получили звание «Кутб ул-актаб» — «Святой, достигший самого высокого уровня». Ходжа Ахрор Вали один из них.
Кроме того, Ходжа Ахрор Вали обладал огромный политической силой, богатства. Имел влияние в сфере экономики. Занимался крупной торговлей не только на территории Маверауннахра, но и до предолов Индии. Свои доходы тратил на оплату налогов простого народа, помогал бедным, немощным.
Ходжа Ахрор Вали жил в период, когда могущественная, великая империя Амира Тимура разваливалась на части междоусобицами царевичей, эмиров. Ходжа Ахрор Вали имеющий огромное влияние при дворе Тимуридов, мог способствовать изменению хода истории. Ему удавалось помирить враждующие стороны, избегая распрей, конфликтов, пролитию крови.
Многие падишахи, правители, царевичи, а также, Хазрат Алишер Наваи, абдурахман Джами, Захириддин Мухаммад Бабур считали Ходжа Ахрора Вали своим духовным наставником, учителем.

Литературное наследие
До наших дней сохранились три книги Ходжа Ахрора Вали: «Факарот ул-орифин» («Примери из слов хороших людей»), «Рисолаи волидия» («Книга отцов») и «Хавроия» («Ангелы»).
Книга «Рисолаи волидия», написанная по рекомендации его отца, была высоко оценена Наваи и Джами. Бабур перевёл произведение на тюркский язык в стихотворной форме. Кроме того, сохранились переписки Ходжа Ахрора Вали с правителями, религиозными деятелями, поэтами. Эти ценные письма были опубликованы в 2002 году в Голландии.
Последнее пристанище Ходжа Ахрора Вали высоко почитается в Исламском мире. Здесь постоянно можно встретит множество паломников со всего мира.

Каримберди Турамурод.
Перевела Дилдора Турдиева.
Фото автора.

Tourism of Pilgrimage
Khoja AkhrorVali

We continue to acquaint our readers with the sacred places of ancient Samarkand. This time we will talk about the Khoja AkhrorValiin Samarkand district.
Khoja Ahrori Valiis located in southern Samarkand, three miles from the University Boulevard, which separates the New Town from the Old Town. However, this place is located in the Samarkand district.
This complex, known as the Khoja Akhror complex, is home to the grave of Khoja Akhror Vali, who died in 1490 and the grave of his close relatives and students. From the 15th to the 20th century there was built a magnificent Nadir Devonbegi madrasah which looks like to Sherdor madrasah in Registan square, two terraces, a mosque and a six-tower minarets. In the center of the complex there is a large, eight-seater pool.
Among the tombstones a large white marble stone indicates that it is a grave of KhojaAkhrorVali. An elegy devoted to him is written in Arabic on it.
The mosque is surrounded by a cemetery, and today people are buried there.

Now about KhojaAhrorVali
First, about the word Khoja. The title is given to people who teach and spread their knowledge. The title of Khoja was first given to Yusuf Hamadani. Those who have this title include: KhojaAbdulkhalikGijduvoniy, Khoja Ahmad Yassaviy, Khoja Muhammad Samosi, KhojaBakhouddinNakshband, KhojaAhrorValiHazrat and others.
Khoja Ahror Vali’s original name iskhoja Ubaydullah bin Khoja Mahmud bin Khoja Shahobiddin Shoshi. He was born in 1404 in the present-day Bostanlik district of Tashkent, in the village of Bogazyk. From his mother’s side he is relative of famous Sheikh Hovand Tahur. He studied at the madrassas in Tashkent and Samarkand. In Herat, he acquired the science of tasawwuf. From Yakub Charki, who was a student of Khoja Bahauddin, he learnt about Khoja BahauddinNakshband’s fundamentals. Upon arriving at the mosque, he became famous throughout Tashkent and Turkestan. He was known as the follower of the teaching method of nakshbandiyaand became known as the saint — Vali. Because of his piety he was called «Akhror». It is only given to those who have been abandoned three things: those who have overcome bad emotions, abandoning all their wishes, who live by the will of Allah alone, and have abandoned all forms of life.
There are 356 saints in the Muslim world. Only three of them were awarded the title of «Kutb al-aktob» and were considered as «Great saints». KhojaAhrorVali is one of these three «Kutb al-aktob»s.
KhojaAhrarVali had a unique economic and political power. Because he owned so much land and his wealth was incomparable. Not only in Mavorounnahr, but also in all the countries till India he had his trade. From the earnings he paid taxes of the nation, helped people who needed help and always took care of his family.
Although the customs of the taxmen were not to interfere in the state and politics, the KhojaAhrarVali, who broke this tradition, lived in the period of Amir Temur, as the rulers had a great influence among the princes, intervened in dealing with wars, patriarchal disputes, and prevented many bloodshed with his prestige.
KhojaAkhrorVali was considered as aspiritual teacher of many kings, princes, as well as AlisherNavoi, JomiKhazrat and Mirzo Babur

About the literary heritage of KhojaAkhrorVali
The three books of him came to us. The first is the ideas of Sufism «Fakarotulorifin». The second is «Risalayivolidiyya», written by his father’s advice. This book is very popular, JomiHazrat, AlisherNavai highly valued this book, and Babur translated this into Turkic. The third is the book «Havroiyya», dedicated to the interpretation of a beautiful ruboiy commentary by Abu Sa’id al-Abulkhair. In addition, KhojaAhrorVali’s letters exchanged with kings, writers and poets are still kept. These letters were published in the Netherlands in 2002.
KhojaAhrorVali’s pilgrimage is one of the most sacred places in the Islamic world and you can always meet pilgrims from different countries.
The pilgrims, who visit Samarkand from all over the world, visit the grave of KhojaAkhrorVali, because, as mentioned above, he is besides being a student of the Nakshbandi teaching method, is one of the three great saints.
Karimberdi Turamurod.
Translated by Hulkar Turamurod.
The pictures taken by the author.

Китобларим
1-китоб. "Гунг қиз"
2-китоб. "Синфдошлари йўқ одам"
3-китоб "Худоёров йигитлари"
4-китоб. "Жийда гули"
5-китоб. "Дилхирож"
6-китоб. "Майда безори қария"
7-китоб. "Онам мени кутади"
8-китоб. "Кечиккан китоб"
9-китоб. "Кутилган китоб"
10-китоб. "Қадр кечаси"
Доимий ҳамкорларимиз